MICHAËLSBERICHT – 17 -

CONGRES 1995

KARMA EN SYNCHRONICITEIT
Lezing l2

Hoe kan vuur als duisternis voorgesteld worden als ruimte ontbreekt?
Hoe brandbaar is een diamant?
In 1773 ontdekte Lavoisier dat diamant tot koolzuurgas verbrand kon worden.
In 1814 toonde Davies aan dat bij dit experiment alleen koolzuurgas ontstond, waardoor bewezen werd, dat diamant zuivere koolstof was.
Als diamant wordt verhit tot 1900 graden Celsius, dan wordt het omgezet in grafiet. Bij hogere temperaturen is grafiet stabieler dan diamant. Waarom?
Grafiet kan worden omgezet in diamant bij 1900 graden Celsius en een druk van 100.000 atmosfeer.
Ondanks de prachtige visioenen van Jules Verne is er geen zee diep genoeg om deze druk te veroorzaken.
Hoe is het dus mogelijk dat diamant ontstaan is?
Diamant en grafiet bestaan allebei uit zuivere koolstof. Diamant is helder en transparant, grafiet is ondoorzichtig en zwart. Diamant geleidt electriciteit niet, grafiet is een uitstekende geleider van electriciteit. Diamant is zeer hard, grafiet is zeer zacht. Diamant is geen goede warmtegeleider, grafiet wel. Twee stoffen die zijn opgebouwd uit hetzelfde element 'vertonen tegengestelde kwaliteiten. Grafiet is het resultaat van vuur op zich, en diamant van licht op zich.
Vuur en duisternis zijn voorstelbaar in de tijd. Duisternis is vergelijkbaar met het moment van de diepste slaap. Het tijdsbesef verdwijnt, de wereld wordt ruimte. Van binnenuit de diepste slaap waarnemen is saturnus bezoeken. Iedereen kent de er-varing, maar is de inhoud vergeten. Toch begint op saturnus de Ik-ontwikkeling.
Chemie en fysica vinden hun oorsprong in AL-chemie. Het Ik vindt zijn oorsprong op saturnus. Saturnus is de baarmoeder van het Ik. Waar begint de herinnering? To be or not to be: is het moment van de diepste slaap, waar tijd noch ruimte bestaan voor het bewustzijn, de plaats waar de essentie van het zijn [Heidegger] zich afspeelt? Waarom kan een mens daar niet aan ontwaken? Of is dat een kwestie van willen? Is het bewustzijn een afleiding van het zijn?
Ontwaken in bewustzijn is - vroeg of laat - gerelateerd aan de tijd. Welke relatie heeft de mens na de dood met de tijd? Uw Rolex werkt ook na uw dood, maar weet u dat nog? Welke veranderingen van tijd- en ruimtebesef ontstaan er na de dood?
De slaap is de a prioristische categorie voor het zelfbewustzijn van een mens. En de dood?

Rudolf Steiner: "De mens heeft de gaven, die het dier tegenwoordig in uiterlijke behendigheid uitdrukt, niet verkwist; hij heeft ze ook gebruikt, maar voor iets anders dan de dieren. De dieren drukken ze in uiterlijke vaardigheden uit; de bever en de wesp bouwen hun nest. De mens heeft dezelfde krachten, die de dieren op deze manier uiten, in zichzelf gestopt en verwerkt. Daarmee heeft hij wat wij zijn hoger ontwikkelde organisatie noemen tot stand gebracht."
Sinds de saturnusperiode is er langzamerhand een scheiding ontstaan tussen mens en dier. In De Akashakroniek beschrijft Rudolf Steiner de gehele ontwikkeling op

samenhangende wijze. Leen Mees werkte dit met betrekking tot de dieren voortreffelijk uit in Dieren zijn wat mensen hebben. Mensen, die hun begeerte van een lichamelijke vorm voorzagen, noemen wij dieren. De begeerte vindt 'vanzelf’ haar doel, instinctmatig, dat wil zeggen zonder tussenkomst van het verstand. Wespen maken geen papier met behulp van hun denken; bevers construeren geen dammen met behulp van wiskunde. Dieren zijn in zekere zin oudere mensen. Door het terughouden van de behoefte aan een fysiek organisme is de mens - in tegenstelling tot het dier - nu in staat zijn of haar Ik met één enkel stoflichaam te verbinden. Of het gedrag daar minder dierlijk van is geworden is de vraag...
De mens heeft zijn verstand gebruikt om te leren spreken. Daarmee onderscheidt zhij zich van de dieren. Een bever wordt geboren met bevereigenschappen en kan direct, vanuit het eigen wezen, beverdammen bouwen. Een mens wordt niet sprekend geboren - een enkele buddha uitgezonderd. Een mens moet veel moeite doen om te leren spreken. De meeste mensen slagen er niet in hun spraak werkelijk te ontwikkelen. Oprichten - lopen - spreken, allemaal functies, die de mens zich moeilijk eigen maakt. De jonge mens leert in eerste aanleg door imitatie - zhij doet de mensen in de buitenwereld na. Een bever hoeft niet te imiteren: bij zijn geboorte kan hij alles wat hij als bever nodig heeft. Maar een mens kan veranderen; een bever wordt nooit een olifant. Een mens heeft de vrijheid om bewust een eigen [a]moraliteit te ontwikkelen en dienovereenkomstig te handelen. Een bever kan niet anders dan beverig doen. En is zich daar niet van bewust...
Een mens wordt iedere incarnatie opnieuw hulpeloos geboren. Telkens moet hij kiezen: mens worden of niet - zijn gehele leven lang.
De mensen zijn de jongere broeders en zusters van de dieren. 'Gij zijt uw broeders hoeder’ heeft mijns inziens te maken met de relatie tussen mensen en dieren. Het benadrukt de verantwoordelijkheid die de mens ten opzichte van de dierenwereld heeft. Van vivisectie tot met olie besmeurde vogels wordt duidelijk hoe mensen die verantwoordelijkheid vorm geven. Het martelen van hulpeloze dieren veroorzaakt een gruwelijk mensheidskarma.
De mens dankt zijn ontwikkeling aan de dieren - de wijze waarop de dank wordt uitgedrukt is mensonterend. De diermensen hebben zich geofferd voor de ontwikkeling van het individu - als dank veroorzaakt de mens onbeschrijfelijke pijnen en ongeneeslijke ziekten bij vele diersoorten.
De dieren zijn in wezen de ouders van de mensheid. 'Eert uw vader en uw moeder' is alleen op zijn plaats ten opzichte van de mensheidsgeschiedenis: de mens behoort de dieren te eren als voorgeslacht.
Rudolf Steiner: "Dus dat wij ons tegenwoordig met een hoger organisme tussen de dieren bewegen, komt doordat wij alles wat de bever naar buiten toe gebruikt, eens in de loop van de ontwikkeling voor onze innerlijke bouw zijn gaan gebruiken.” Aan de gemiddelde huidige architectuur is af te lezen, dat we vergeten zijn ook aandacht aan de uiterlijke bouwvormen te besteden. Er is nog veel van bevers te leren. Uitzonderingen als Calatrava, Piano en Ando bevestigen de regel. De huidige architectuur heeft meer van een wespennest dan van een beverdam...
De gentechnologen beginnen nu ook aan de innerlijke bouw van het organisme te knutselen. Zij zullen de weg van alle tovenaarsleerlingen gaan. Het spreken van de mens kan niet worden afgeleid uit de samenhang van bepaalde DNA-ketens. Het verschil tussen Picasso en Rothko is al evenmin verklaarbaar uit chromosomen of andere erfelijkheidsdragers.

Het wonder van het denken berust niet op de structuur van de hersens. Het bestaan van licht is ook niet afhankelijk van het oog. Zien en denken hebben tot op heden niet geleid tot een menswaardiger samenleving. Gentechnologie zal, gebaseerd op de huidige sociale stand van zaken, de mens steeds dieper in de put doen afdalen. En dat is ongetwijfeld de bedoeling.
Steiners organische bouwkunst, de archeosophia, doet in ieder geval een poging om van de planten en dierenwereld te leren, opdat er een menselijke vormentaal ontstaat in plaats van de heersende concentratiekamparchitectuur. Ook Sullivans form follows function kan een plaats krijgen in de nieuwe architectuur. Bijen, termieten, wespen, bevers en vele andere dierlijke bouwers weten er alles van. Waarom willen mensen er niets van weten?
Helaas heeft ook Steiner zich aan het einde van zijn leven laten verleiden om een bunker te bouwen. Als homoeopathisch middel voor een stervende anthroposophie? Dan had betonrot het signaal moeten zijn: afbreken en opnieuw beginnen. Helaas was het aanleiding het mausoleum te vereeuwigen...
Mooie, duurzame leembouw in Afrika en Amerika - goedkoop, flexibel, duurzaam, milieuvriendelijk, eenvoudig veranderbaar. Waarom niet?
Vaak bestaan de lemen gebouwen al honderden jaren - veel langer dan betonnen gebouwen ooit zullen meegaan. De sfeer in een lemen huis ademt gezondheid, in tegenstelling tot de betonnen kooien van Faraday waarin de "moderne' familie Doorzon wil wonen.
Huizen denkt men te verbeteren door middel van beton. Even 'modern' is de gedachte, dat een organisatie verbetert door middel van een computer - het is allebei onzin. Zoals beton een huis onsociaal maakt, zo maakt een computer een
organisatie onsociaal. Onsociaal - niet-anti- of a-sociaal - omdat beton en computers ont-moetingen tussen mensen onmogelijk maken.
Efficiency is niet afhankelijk van hulpmiddelen - het is een menselijke eigenschap.

Rudolf Steiner: "Waarom moesten die krachten waarover we zojuist hebben gesproken en die ons bij de verschillende diersoorten als uiterlijke verrichtingen tegemoet treden, bij de mens voor het innerlijk van zijn organisme worden gebruikt? Omdat de mens alleen doordat hij zich innerlijk zo kon organiseren de drager kon worden van het huidige Ik, dat van incarnatie tot incarnatie voortschrijdt. Een ander organisme had niet zo'n Ik-drager kunnen worden; want het hangt wel degelijk van de uiterlijke behuizing af of een Ik-individualiteit op aarde werkzaam kan zijn of niet. Zij zou het niet kunnen als het uiterlijke organisme niet aan de Ik-individualiteit is aangepast.”
Het fysieke organisme is dus bij het Ik aangepast. De gentechnologie is erop gebaseerd om die aanpassing ongedaan te maken - met voorbedachten rade.
Het fysieke organisme van de mens is een soort grondsteen voor de ontwikkeling van het Ik. Een Ik is geen kant en klaar gegeven. Het moet ontwikkeld worden, en het is altijd verschillend van alle andere Ikken. In tegenstelling tot de persoonlijkheid is er dus geen Ik-voorbeeld in de letterlijke zin van het woord. Christus misschien uitgezonderd, maar dat is een paradox - Christus omvat alle Ikken, als planeetlogos, en ook geen enkel Ik, want dat zou het einde zijn van de individuele vrijheid. Pas in de loop van een aantal incarnaties krijgt het Ik een geheel eigen vorm en functie.
In tegenstelling tot bevers en wespen verstoort het Ik de natuur: "Ik ben niet van deze wereld." De verstoring kan echter kunstzinnig zijn - een verbetering van de natuur - in plaats van destructief. De organische bouwkunst van Steiner beoogt een

kunstzinnige verbetering van de natuur te scheppen. De huidige architectuur verziekt de wereld, letterlijk en figuurlijk.
The world is made of glass vinden sommige auteurs en vele architecten in navolging van Mies van der Rohe - en de mens...
Een mens in een glazen huis, onder een soort kaasstolp, als compensatie van de transparantie van het opstandinglichaam?
Renzo Piano bouwde een glazen laboratorium - een glazen gebouw waar mensen met glazen instrumenten werken - de mens van glas tot glas, in wezen alchemist. Maar in werkelijkheid?

Rudolf Steiner: "We weten dat aan onze aardefase een maanfase is voorafgegaan en hieraan weer een zonne- en een saturnusfase. Toen de fase van de oude maan was afgelopen, stond de mens wat zijn uiterlijk bestaan betreft op het niveau dat we ‘dierlijk-menselijk' zouden kunnen noemen. Toentertijd was dit uiterlijke organisme van de mens echter nog niet zover, dat het de drager van een Ik-individualiteit had kunnen worden. Pas in de aardse ontwikkelingsfase van de mens kon in dit organisme het Ik worden opgenomen. Dat kon echter alleen gebeuren door aan de ontwikkeling van de aarde een zeer bepaalde loop te geven."
De aardefase is de periode waarin de mens liefde kan leren. Liefde voor zichzelf en voor zijn omgeving: planten-, mineralen-, dieren- en mensenrijk, en voor de geestelijke werelden van goed én kwaad. Liefde is de drager van het Ik. Liefde, niet als natuurlijke functie of instinct, maar als een daad op basis van een bewuste, vrije keuze. Liefde kan alleen het gevolg zijn van vrijheid. Liefde, niet als lustbeginsel, maar op basis van kennis des onderscheids.

Het tiende principle of justice.

Niemand kan aansprak maken op onderhoud door anderen.