Trouw - Religie en Filosofie, zaterdag 6 januari
'Een kwalijk brouwsel van wartaal en onjuistheden'
Van onze redactie religie & filosofie
Wie is toch die iatrosoof Jan Pieter de Kok rondom wie het nu al een maand crisis is in het Schiedamse kinderdagverblijf Honki Ponk? Bij toeval ontdekten de ouders dat directrice M. van Wolferen zich liet adviseren door deze zich 'iatrosoof' noemende heer De Kok. In het verleden is hij meerdere malen in opspraak geraakt, veroordeeld ook, voor de manier waarop hij zieke mensen behandelt. Wie is hij, wat houdt zijn iatrosofie in?
Die vragen proberen Hugo Verbrugh en Maud Kips te beantwoorden in een boekje dat over enkele weken verschijnt bij hun stichting Kairos -karma en reÔncarnatie. Verbrugh en Kips houden zich middels onderzoek en onderwijs bezig met de begrippen 'karma' en 'reÔncarnatie', zoals die onder meer gehanteerd worden in de antroposofie van Rudolf Steiner. Zij publiceren hun uitvoerige dossier over handel en wandel van De Kok, onder meer omdat De Kok volgens hen een 'perverse karikatuur' maakt van de antroposofie. Verbrugh noemt De Koks iatrosofie (letterlijk: wijsheid van de geneesheer) 'een kwalijk eigen brouwsel van wartaal en onjuistheden'.
Zo wil het begrip 'karma' in de antroposofie zeggen dat iemands lot bepaald wordt door zijn daden en zijn vorige levens. Dat lot wordt deels uitgewerkt in de ziektes die iemand krijgt. In de opvattingen van De Kok over karma zou een patiŽnt die zich aan zijn therapie toevertrouwt en daardoor ernstiger ziek wordt of zelfs sterft, dit zelf gewild hebben.
Voor zover Verbrugh en Kips enige lijn kunnen ontdekken in De Koks beweringen, wijst deze elke vorm van reguliere geneeskunde af en verbiedt hij zijn patiŽnten zelfs het contact met reguliere artsen. Begin jaren negentig meldt de inspectie voor de Volksgezondheid (regio Brabant) dat er ongewoon veel klachten binnenkomen over De Kok. De inspectie kan daar niets mee omdat De Kok geen arts is, en speelt de klachten door naar justitie.
Justitie heeft De Kok in die periode meerdere malen strafrechtelijk vervolgd wegens zijn twijfelachtige medische praktijken. In 1992 werd hij twee maal veroordeeld wegens het belemmeren van de rechtsgang en belediging van het bevoegd gezag. De Kok had de lijkschouwer gehinderd en uitgemaakt voor 'Mengele' toen deze het stoffelijk overschot van zijn patiŽnt Frans van Dillen in beslag wilde nemen. Onderzocht werd of De Koks behandeling had geleid tot Van Dillens dood, maar uit de lijkschouwing bleek een natuurlijke doodsoorzaak.
In 1990 werd mevrouw Reuchlin, die al vijf jaar patiŽnt was van De Kok, doodziek opgenomen in het ziekenhuis met een verwaarloosde oor- en longontsteking. De Haagse rechtbank veroordeelde De Kok tot twee jaar gevangenisstraf, een uitspraak die in hoger beroep door het gerechtshof werd bevestigd.
Volgens Verbrugh en Kips worden de eigenaardige opvattingen van De Kok over karma nu ook toegepast op gezonde kinderen in kinderdagverblijf Honki Ponk. Dat gebeurt grotendeels door de invloed die De Kok heeft op directrice Van Wolferen. De Kok wijst elke vorm van gestructureerde kinderopvang en onderwijs af. Hij hanteert een tot in het absurde vereenvoudigd idee van persoonlijke vrijheid dat erop neerkomt dat alles wat mensen doen en wat hun overkomt door henzelf gewild en gekozen is.
Zo meldt een verontruste vader dat hij hoorde dat tijdens de viering van Sinterklaas een kleintje op een stoel stond te springen met een potlood in het oor. Een leidster die wilde ingrijpen, werd tegengehouden door directrice Van Wolferen die zei dat het kind zelf verantwoordelijk was voor de consequenties als het zou vallen. Dan is er het verhaal over het kind dat in een boom zat. Toen zijn ouder aan de leidster vroeg of ze al had gezegd dat dat niet mocht, antwoordde deze: 'Een kind heeft recht op een eigen dood'. Ook zou De Kok nadrukkelijk hebben beweerd dat het enige maanden geleden in Schiedam vermoorde meisje Nynke haar dood zelf gewild had.
Verbrugh en Kips leggen in hun boek uit wat het verschil is tussen serieuze en pseudo-esoteriek. 'Echte esoteriek verwijst naar een authentieke, normale, serieus te nemen dimensie van het menselijk bestaan.' Kennis daarover is in beginsel voor iedereen toegankelijk en kan alleen in vrijheid worden nagestreefd. Verbrugh benadrukt dat je verantwoord moet omgaan met die kennis en altijd aanspreekbaar moet zijn op wat je doet. 'Je moet je openstellen en je niet afsluiten in een sekte.'
Copyright: Trouw