VERSLAG KLEURENKURSUS JANUARI 2000 HONKI PONK SCHIEDAM

 

 

Tussen hemel en aarde

ontwikkeld zich je levensloop

van licht naar duister

van klein naar groot

van jong naar oud

van zacht naar hard

van soepel naar stijf

van zwak naar sterk

van wit naar zwart

daartussen is het leven vol van kleur

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gerard E. D. Beijn februari 2000

INLEIDING 2

- Alles om je heen heeft kleur. sommige kleuren zijn van zichzelf. Zoals groen gras, witte melk, geel zand, rode baksteen, grijs beton, zilver is zilverkleurig en koper wordt groen! Andere kleuren zijn toevoegingen, zijn er door anderen of jezelf opgezet. Zoals het witte plafond, of de kleurige deuren, ramen en kozijnen, de kleurige kleren die je aan hebt en zo voort.

 

- Kleuren hebben ook invloed op ons. Dat blijkt uit het feit dat mensen hun eigen kleuren kiezen voor hun omgeving en kleding. Deze keuze is gebaseerd op gevoel en niet op wetenschappelijke gronden. Althans meestal niet. Die gevoelens worden meestal gevoed door de sociale omgeving. Die zegt namelijk dat het wel of niet mooi is. Of uit de mode.

 

- Kleuren hebben een fysieke invloed op ons. Dit is voelbaar. Je hebt vast en zeker wel eens de ervaring gehad je prettig of onbehaaglijk te voelen bij bepaalde kleuren. Je moet voor dat voelen een beetje wakker zijn dat dit met die kleur te heeft. Meestal denk je dat dit het komt door de omstandigheid van een gesprek of iets verkeerds te hebben gegeten.

 

- Er zijn lichte en warme kleuren: geel, rood, oranje, purpur, wit, geelgroen en sommige lichte blauwen. Die "voelen" meestal goed aan. Daar is meestal ook niets mis mee, behaaglijk is het trefwoord. Maar zwart, donker bruin, grijs, sommige donkere blauwen of violet, roepen een duidelijke andere sfeer op. Eng en onbehaaglijk zijn hier de trefwoorden. Natuurlijk is de grens voor ieder mens verschillend. Dat hangt af van je eigen temperament en je wil om iets in je leven te bereiken en daarvoor dus moeite moet doen. Iets wat de moeite waard is, kost ook vaak moeite om het voor elkaar te krijgen. Des te groter is de bevrediging als het gelukt is.

 

- Mensen worden volkomen hulpeloos geboren. Bij de geboorte zijn zij maximaal plooibaar en soepel maar ook onvoorstelbaar kwetsbaar. Als voor onze oren de muziek van de "achterstraatjongens" zachtjes staat is dat voor een pas geborene al erg hard. Licht is meestal ook een felle inbreuk op de nieuwe mens, zeker als de trotse vader of opa met flitslicht de gebeurtenis wil vast leggen.

Als de jonge mens groeit, groeit ook het vermogen om zich te verdedigen. Ik bedoel om zich teweer te stellen van invloeden van buitenaf, muziek, lawaai, te veel (zon) licht, felle kleuren.

 

Zhij trekt zich vanzelf terug (als die mogelijkheid bestaat, thuis of op het dagverblijf) op een rustige plek. Die plek kan rustig zijn door de ruimtelijke vorm maar ook door het kleurgebruik.

 

- hieronder een zeer beknopte samenvatting tot wat kleur is, wat kleur voor invloed heeft en wat je met kleur kunt doen. Het is geen kant en klaar uit je hoofd te leren recept. Het is een poging om bewust te worden, het is een begin. Naar kleur kijken en jezelf afvragen wat zie ik en wat doet het mij. Als je steeds dit oefent ontwikkel je "kleurzin", een soort smaak over kleur.

- de voorbeelden zijn zwart/wit, bedoelt om zelf in te kleuren.

 

 

SAMENVATTING

- zijn er kleurenvoorkeuren mooi en lelijk? Ja die zijn er, vooral persoonlijke voorkeuren. Het is mogelijk om van alle kleuren te gaan houden als je nader wilt kennis maken met kleur. Kleuren rangschikken naar licht en donker of naar warm en koud heeft in de 1e instantie met je eigen waarneming en beleving te maken. In de 2e instantie werkt de algemene mening over kleur die ons meestal door anderen is ingeprent.

 

- welke kleuren zijn nu kleuren? Alle benoembare kleuren zijn kleuren als e maar verstaanbaar kunt maken aan de ander welke kleur je precies bedoelt bij een bepaalde naam. Ook paars is een kleur alleen ik weet niet welke!

- er zijn een aantal kleuren die zichzelf zijn. Dat wil zeggen zij hebben die kleur omdat die grondstof (pigment) die kleur heeft. Die pigmenten vermengd met water en een beetje lijm (gom) geeft waterverf. Pigment vermengd met olie geeft olieverf. Pigment is de stof die de kleur aangeeft. De meeste van deze basis-kleuren worden vermengd met wit (pasteltinten) en zwart. Zodoende krijg je lichte- en donkere kleuren. Ik wil hierbij aantekenen dat er ook lichte en donkere kleuren zijn zonder dat deze zijn gemengd met wit of zwart. Die basiskleuren kunnen ook onderling gemengd worden, zie kleurenwaaier of kaartjes in de verfwinkel.

 

 

- de oude Grieken (voor Christus) rangschikte hun kleuren in een rechte lijn:

dag - avond

licht - donker

wit rood zwart

- aan het eind van de middeleeuwen, rond 1300, werden er "tussenkleuren" bijgevoegd:

wit geel rood blauw zwart

Geel werd toentertijd "donkerwit" genoemd en blauw "lichtzwart".

 

- Isaac Newton (1642-1725) was de eerste die de kleuren in een !7-delige cirkel ordende. Newton was diegeen die zonlicht door een prisma het schijnen dat als resultant een regenboog-achtige vlek op de muur gaf.

Hij concludeerde dat: KLEUR ONTSTAAT OMDAT HET LICHT BREEKT.

 

 

 

Zon door een klein gaatje schijnend in een donkere ruimte geeft op de

wand van boven naar beneden en regenboog aan kleuren.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Een tekening van de Newton-kleurencirkel als begin.

 

 

- Die door Johannes Itten (1880-1976) wordt uitgewerkt in een zes-delige kleurencirkel. Bij deze laatste kleurencirkel is te zien dat alle andere kleuren uit de primaire kleuren rood, geel en blauw voortkomen.

 

 

- Johann Wolfgang Goethe (1749-1832) begreep eerst niet zo veel van meneer Newton. Goethe hield het prisma aan zijn oog in plaats van dat hij een lichtstraal er doorheen liet schijnen. Hij zag dus niet hetzelfde als Newton. Goethe zag op de grens van licht en donker kleuren: aan de ene kant geel, oranje en rood. Aan de andere kant lichtblauw, donkerblauw en violet. Dat gaf hem te denken over het ontstaan van kleuren. Dat had niets met "breken" te maken maar met iets anders.

Kleur ontstaat op de grens van licht en duister.

 

 

Dus rood, oranje en geel ontstaan wanneer het licht wordt gefilterd. Bij geel is dat een klein beetje en bij rood is dat veel. Andersom, ontdekte Goethe, als het licht in het duister dringt dan ontstaat achtereenvolgens blauw en violet. Bij de rode kant van het spectrum kijken we TEGEN het licht. Bij de blauwe kant kijken wij met het licht MEE. Goethe heeft met deze vergelijking aangetoond dat een prisma de zwart/witte scherpe grens oplost in verschillende fasen van doorzichtigheid.

 

- Goethe heeft ook een kleurencirkel gemaakt. Deze is op basis van de complementaire kleur. Met de gekleurde dia's heb ik laten zien dat een kleur een soort tegenbeeld heeft, een kompleet makende totaliteit. De kleur die je ziet als je een minuut lang naar een bepaalde kleur kijkt is de aanvullende kleur, het na-beeld. Deze kleuren staan tegenover elkaar in de kleurencirkel.

 

- Goethe erkent dat kleuren iets met de ziel te maken hebben. Dat nabeeld wat wij innerlijk op ons netvlies waarnemen was voor hem het bewijs dat wij dat produceren met ons innerlijk.

 

 

- in bovenstaande kleurencirkel is aangegeven dat aan de "rode" kant het licht wordt tegengehouden. De andere kant laat zien hoe het licht in het duister dringt.

 

- Rudolf Steiner (1861 - 1925) pakt de kleurenleeropvatting van Goethe op en verdeelt de kleuren behalve in een eigen kleurencirkel ook in twee soorten. Zoals Goethe zegt dat er maar twee kleuren bestaan: geel en blauw zo noemt Steiner deze twee kanten glanskleuren omdat die kleuren niet één kleur zijn maar verschillende. "zij glinsteren van geel naar oranje en rood" Ook de blauwe kant schittert van blauw naar violet. Geel is een verdichting van het licht (wit), oranje is een verdichting van geel en rood is een verdichting van oranje. Zo wordt het licht steeds meer verduisterd. Blauw is het eerste verlichte duister en violet een stap verder totdat het licht in het duister verdwijnt en voor ons onzichtbaar wordt. Dat licht is dus niet weg maar heeft een eigen bestaan!

 

- In een buitengewoon brilliant boek van Harry Mulisch: "De ontdekking van de hemel", Bezige Bij 1997, laat Mulisch ons zien dat als je dat licht kunt opvangen en terugkijkt, kun je zien wat er in het verleden gebeurt is!!! Lezen!

 

- Goethe noemt de menging van geel met blauw groen. En zegt dat deze kleur als menging de enige in zijn soort is. Johannes Itten trekt zich daar dus niets van aan! Rudolf Steiner noemt groen geen mengkleur maar een "beeldkleur". Volgens Steiner stelt het groen een beeld voor, namelijk het dode beeld van het leven. Het groen zelf is niet het leven maar een afbeelding daarvan, een plaatje, een beeld.

Je kunt -het vergelijken met een foto van jezelf. Die foto is een beeld van jouw en niet jij zelf. Het papier met die afbeelding van jouw is een dood stukje papier.

 

- Zo deelt Steiner vier kleuren in onder de noemer van "beeldkleuren":

 

- Van deze vier kleuren gebruikt Steiner alleen het groen en de perzik bloesem (incarnaat = huidskleur) in zijn kleurencirkel. Deze kleurencirkel is ontstaan naar aanleiding van vragen over Euritmie, een bewegingskunst. De kleurencirkel staat voor ons op zijn "kop".

- Deze kleurencirkel van Steiner is gebaseerd op de dierenriem. De cirkel is verdeelt in twee kleuren: de regenboog van:

1 rood ram

2 oranje stier

3 geel tweeling

4 groen kreeft

5 licht blauw leeuw

6 indigo maagd

7 violet weegschaal

- Deze zeven kleuren zijn ons bekend en hebben te maken met alles wat wij weten of te weten kunnen komen. Rudolf Steiner deelt ook de levensfasen van een mens in zevenen. De volgende vijf kleuren noemt Steiner "mysteriekleuren" omdat deze nog ontwikkeld moeten worden. De namen hiervoor zijn eerder ook technische namen. Die niet verwijzen naar een pigment, dus voorlopig nog samengestelde kleuren, kleuren van de toekomst.

8 donker lila schorpioen

9 licht lila boogschutter

10 perzikbloesem steenbok

11 licht rose waterman

12 donker rose vissen

- Lila noem je de kleur als violet met wit gemengd wordt. Rose is de kleur purpur met wit gemengd.

 

- Met bovenstaande kennis kunnen we een aantal conclusies trekken:

1 Newton verklaart dat kleur ontstaat doordat het licht breekt. Hij doet het licht breken met een prisma.

2 Goethe verklaart dat kleur ontstaat op de grens van licht en duister. Ook dat neemt hij waar met een prisma.

3 Goethe ontdekt ook de mengkleur groen als gevolg van geel en blauw. Dit hebben wij ook kunnen waarnemen.

4 Goethe concludeert dat er twee kleuren zijn: geel en blauw. Oranje en rood zijn verdichtingen van het geel. En violet is een verdichting van blauw.

5 Steiner volgt Goethe maar noemt die verdichtingen glanskleuren. Groen noemt Steiner een beeldkleur. geen beweging.

6 Steiner noemt de regenboog of prismakleuren kleuren van de kennis. Wat je kunt weten. De "violetten" noemt hij kleuren van de toekomst, wat nog ontwikkeld moet worden.

- Uit de huidige wetenschap is bekent dat het licht van de zon er 8 minuten overdoet om de aarde te bereiken. Een gebeurtenis is dus al 8 minuten oud voordat wij dat kunnen waarnemen! Dat geeft betekenis aan de kleuren die je ziet als de zon op of onder gaat. Zij worden dan immers door een transparante stof en waterdamp zichtbaar in A-geel, B-oranje, C-rood en soms purpur. Deze kleuren vertegenwoordigen het verleden. Zij zijn het beeld van het verleden, niet het verleden zelf.

 

 

7. In navolging van Steiner zijn de kleuren (blauw) en violet(ten) aan de toekomst verwant. Het zwart verbergt datgeen wat zich in de toekomst bevindt. In het duister tasten verwijst ook naar de toekomst, het NIET kunnen weten.

- kleur blijft een vraagteken als je er niets mee doet. Trek nu eens de complementaire kleur kleren aan en hou dat een poosje vol. Voel dan wat er met je gebeurt en kijk hoe de omgeving reageert. Schilderen, kleurkrijten, en kleurpotloden zijn een begin. Hoe meer je met kleur bezig bent des te beter ga je kleuren zien. Die kleurzin heeft iedereen. Het kost alleen moeite en die is volgens mij de moeite waard. Hoe meer je weet en vooral voelt over kleur des te beter kun je met die kleur en kinderen omgaan. Elke kleur is net als elk mens uniek, dat onderscheid te leren is een mooie oefening. Veel sterkte en succes.

- G. E. D. Beijn 7 maart 2000